Athene, Pericles n de democratie
Een van de grootste en tegelijk meest bekritiseerde bestuurders van Athene is Pericles geweest. Voor we op zijn rol in de democratie ingaan, vertellen we iets over de gebeurtenissen in de vijfde eeuw voor Chr. Het was een roerige tijd, want de Grieken hadden tussen 490 en 48o voor Chr. oorlogen tegen de Perzen gevoerd. De Perzen hadden heel Klein-Azi veroverd en wilden hun bezit verder vergroten. Alle Griekse stadstaten hadden zich dit keer samen (!) ingespannen om deze machtige vijand te verslaan. Sparta en Athene speelden de hoofdrol in deze oorlogen. die succesvol verliepen. Beroemd is de slag bij Marathon in 490 voor Chr., dit voor Athene in een glorieuze overwinning eindigde. Het verhaal gaat dat een Griek van Marathon naar Athene, een afstand van 42 kilometer en 195 meter, is gerend om de overwinning aan te kondigen. Toen hij het goede nieuws had verteld, viel hij dood neer. De marathonloop is naar deze gebeurtenis genoemd.
De Attische zetbond
Na de oorlogen stak de verdeeldheid onder de Griekse steden weer de kop op. Sparta was niet bereid de Grieken op de eilanden en in Klein-Azi te beschermen tegen nieuwe aanvallen van de Perzen. Athene wel, en dat is logisch. Athene leefde van de handel. Ze beschermden dus hun eigen klanten, hun eigen leveranciers. Athene sloot verdragen met tientallen kleine staatjes op de eilanden in de Egesche Zee en op de kust van Klein-Azi. Zo ontstond een sterke bond: de Attische Zeehond. De leden betaalden contributie en Athene zorgde in ruil voor bescherming tegen de Perzen.
In 46l, midden in het democratische tijdperk en niet zo lang na de oorlogen tegen de Perzen, werd de vierendertigjarige Pericles tot strateeg gekozen. Pericles was trots op de grote macht van Athene en hij wilde die uitbreiden. Met zijn vastberaden politiek kreeg hij veel steun in de volksvergadering. Hij beloofde de Atheners dat hij de stad onkwetsbaar zou maken. Hij breidde de vloot uit en hij liet muren bouwen van Athene naar de havenstad Piracus. Zo zou Athene elke belegering kunnen doorstaan. Pericles' politiek was zeer succesvol: noch Sparta, noch Perzi konden het opnemen tegen Athene.
Pericles zorgde ook voor verfraaiing van Athene. Hij liet bijvoorbeeld prachtige tempels bouwen op de Acropolis.
Koning
De Atheners droegen Pericles op handen. hij
van Athene de mooiste, rijkste en machtigste stadstaat van Griekenland gemaakt.
Maar Pericles had ook tegenstanders, die hem geen democraat vonden. Ze noemden hem een demagoog, die het arme volk inpalmde met geld, beloften en het uitvoeren van mooie bouwwerken. De Griekse schrijver Plato beschuldigde hem er zelfs van dat hij de Atheners lui, laf, praatziek en inhalig maakte. Bovendien betaalde hij de verdedigingswerken en tempels van de contributies van de Attische Zeehond. Bondgenoten die de contributie niet konden (of wilden) opbrengen, werden stevig aangepakt. Zo verwoestte Athene de stadsmuren en de vloot van Samos, toen de contributie niet binnenkwam. Samos en andere bondgenoten voelden zich uitgebuit. En dat was toch niet de bedoeling van de Attische Zeehond. Er waren Atheners die Pericles' politiek gevaarlijk en onverstandig vonden.
Maar critici kregen weinig kans. Hij was zo popu- lair dat tegenstanders bijna vanzelfsprekend verbannen werden. Dat overkwam ook de geschiedschrijver Thucydides dit Pericles spottend met een koning vergeleek. De kritiek op Pericles was eigenlijk kritiek op de democratie, want iemand met de mooiste praatjes wist alle macht naar zich tot te trekken. En dat was juist niet de bedoeling van de democratie. 'Het volk was onwetend en bijgelovig' schreef de toneeldichter Aristofanes. Maakte Pericles daar handig gebruik van? Toch vonden veel mensen dat hij de democratie verbeterde, want dank zij hem konden meer mensen aan het stadsbestuur meedoen. Zo ging hij ambtenaren betalen, waardoor ook arme mensen mee konden beslissen. Zelfs in onze tijd, toch zo'n tweenhalfduizend jaar later, raken de historici niet over de meest bewonderde en verguisde leider van Athene uitgepraat.
Spara en de Peloponnesische oorlogen
In Athene veranderde er in de loop van de eeuwen veel. Het werd een handelsstad, de democratie werd ingevoerd en het volk kreeg daardoor invloed.
Sparta is een voorbeeld van een stadstaat waar in de loop van de eeuwen alles bij het oude bleef In Sparta had de adel zijn macht behouden en de Spartaanse burgers stelden hun leven in dienst van de staat. Onderworpen boeren, heloten, bewerkten het land en stonden het grootste deel van de oogst af aan de staat. Ze moesten het niet in hun hoofd halen om in opstand te komen, want dan zouden de Spartanen ze mores leren.
De Spartaanse staat had als enig doel het beoefenen van de krijgskunst. Alle Spartaanse jongens moesten goede soldaten worden. De opvoeding was daar volledig op gericht. Een jongen werd vanaf zijn zevende getraind en gehard en kreeg de liefde voor de staat met de paplepel ingegoten. Rond de leeftijd van achttien jaar ging hij het leger in. Op zijn twintigste mocht een jonge soldaat trouwen. Hij woonde dan nog niet met zijn vrouw onder n dak, want tussen de twintig en dertig huisde de Spartaan met zijn kameraden in de kazerne. Pas op dertigjarige leeftijd was een Spartaan een man dit het volle burgerrecht genoot. Denk nu niet dat een Spartaan na zijn dertigste voor het huiselijk leven koos. Integendeel. ook dan bracht hij de meeste tijd niet zijn strijdmakkers door. Je kunt zeggen dat de staat het leven van de Spartanen van wieg tot graf verzorgde. Doordat de mannen altijd afwezig waren, hadden de Spartaanse vrouwen en meisjes veel vrijheid in vergelijking niet hun tijdgenoten in de rest van Griekenland. Maar ook voor vrouwen gold dat ze het staatsbelang boven alles moesten stellen.
