Wet & recht
Behalve wetten maken en uitvoeren, heeft de overheid nog een andere belangrijke taak: het scheppen van recht. Onze wetten worden niet blindelings toegepast. Dat zou je kunnen denken als je naar Vrouwe Justitia kijkt. Ze heeft een blinddoek om. Maar dat is een symbool. De blinddoek wil zeggen dat zij blind is voor wie er voor haar staat. Een stadsnomade of een bankdirecteur zijn voor de wet gelijk. Vrouwe Justitia is echter niet blind voor wat er in de maatschappij gebeurd. En ze is niet doof. De rechterlijke macht in ons land zorgt ervoor dat de wet zo wordt toegepast dat er 'recht' ontstaat.
Rechters zijn onafhankelijk. Nieuwe rechters worden door de koningin benoemd op voordracht van andere rechters. De minister of de Tweede Kamer kan een rechter niet ontslaan of op het matje roepen. Rechters houden elkaar in de gaten.
Kleine overtredingen en kleine zaken worden behandeld door de kantonrechter. Het gaat dan om te hard rijden, openbare dronkenschap of om kleine conflicten tussen burgers; lekkende afvoer, huurschuld of loslopende enge honden. Gaat het om misdrijven, moord, inbraak, geweldpleging, of om grote zakelijke belangen (meer dan f 15.000,-) dan komt men bij de arrondissementsrecht- bank. De rechter oordeelt dus over zaken tussen burgers onderling en over zaken tussen overheid en burger. Bij burgers onderling gaat het vaak om onderlinge afspraken en overeenkomsten die niet werken. De rechter moet er dan aan te pas komen. Bij een strafzaak ligt dat anders. Er is een wet overtreden. De overheid spoort de overtreder op en vervolgt hem. De opsporing is de taak van de Officier van Justitie en de politie. Wie verdacht is van een misdrijf, wordt door de Officier aanga
klaagd. De Officier eist een straf. De verdachte krijgt of neemt een advocaat, die zijn clint verdedigd tegen de aanklacht. De advocaat vraagt om vrijspraak of strafvermindering. De rechter hoort beide partijen en doet uitspraak (vonnis). Zowel de verdachte als de Officier kunnen in beroep gaan tegen de uitspraak van de rechter. De verdachte en zijn advocaat doen dat als ze de straf te zwaar vinden, de Officier zal de straf vaak te licht vinden. Boven de kantongerechten en de rechtbanken staan vijf Gerechtshoven. Daar bekijkt men de zaak opnieuw. Zijn beide partijen nog niet tevreden, dan kan men naar de Hoge Raad. Die zit in Den Haag. Dat kan nuttig zijn als een vergelijkbare zaak door een ander Hof anders is beoordeeld. De Hoge Raad zorgt voor eenheid in de rechtspraak in ons land. De uitspraken van de Hoge Raad heten arresten. Een arrest weegt voor een lagere rechter, voor een advocaat of een Officier even zwaar als een wet. Een arrest dat een wet anders uitlegt, moet een waarschuwing zijn voor de minister. De wet moet eigenlijk worden aangepast.
Niet alleen burgers maken fouten. Overheden kunnen er ook wat van. Een burger kan een overheid daarom ook voor de rechter roepen. Actiegroepen maken vaak gebruik van deze mogelijkheid. Rechtszaken kunnen sloop, nieuwbouw of aanleg van wegen soms jaren vertragen of definitief verhinderen.
In de rechtspraak is ook te merken dat Nederland deel uitmaakt van de Europese Unie. Steeds meer regels komen uit Brussel, de bestuurlijke hoofdstad van de EU. Vandaaruit worden de lidstaten van de Unie aangemoedigd om hun regels onder-
ling beter af te stemmer. Dat is niet eenvoudig.
Zo zijn Frankrijk en Belgi nogal tolerant over
wapenbezit, terwijl Nederland bijvoorbeeld vrij soepel staat tegenover het gebruik van softdrugs. Dit soort verschillen wil men wegwerken door nieuwe regels op te stellen. Zo zal op den duur een nieuwe Europees rechtssysteem ontstaan.
