Aan de grenzen van de Sovjet-Unie h de het
nationalisme onder de vele niet-Russisch volken. Ook in de satellietstaten in Oost-Europa werd het onrustig. Daar rook de oppositie haar kans. In Hongarije en Tsjechoslowakije waren grote vreedzame demonstraties voldoende om hervormingen af te dwingen. In de DDR was het spannender omdat de leider van deze communistische modelstaat, Erich Honecker, nog heilig in zijn gelijk geloofde. Op 9 november 1989 viel de Berijnse Muur. Dat was voor iedereen in oost en west een aangrijpende gebeurtenis. De val van de Muur werd het symbool van het einde van d, Koude Oorlog. De verdere afbrokkeling van d, macht van de SU was een kwestie van tijd. In 1991 kwam Gorbatsjov door een mislukte staatsgreep van de conservatieven ten val. In deze augustus coup kwam Boris Jeltsin als volksheld naar voren In 1991 viel de republiek van Sovjetstaten uiteen Een aantal landen zoals Estland, Letland en Litou- wen werden zelfstandig. Andere Sovjetrepublie- ken gingen samen in het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS). De verdere gevolgen van deze ontwikkeling laten zich moeilijk overzien. Wat gebeurt er in de komende jaren met afge-
dankte kernwapens? Hoe groot is de schade aan het milieu en houdt de democratie in de nieuwe republieken van Rusland stand? Die vragen houden Russen en heel wat westerse waarnemers uit de slaap. Het optimisme dat klonk in de periode 1989-1991 heeft plaats gemaakt voor twijfel. Ook in communistisch China stond de tijd niet stil. Maar echte veranderingen werden pas mogelijk na de dood van Mao Zedong (1976). De Grote Roerganger, zoals hij genoemd werd, had het land na 1958 van de ene naar de andere catastrofe geleid. De Grote Sprong Voorwaarts (1958) had geleid tot ongekende hongersnoden. Nog voor China die klap te boven was gekomen, lanceerde Mao de Grote Proletarische Culturele Revolutie. Het doel van deze campagne was het vernietigen van de traditionele Chinese cultuur en het uitschakelen van alle culturele invloeden van buiten China. Vreemd genoeg kon Mao deze barbaarse campagnes voeren, zonder dat het in de rest van de wereld tot grote protesten kwam. Er bestond in de VS en West-Europa zelfs veel belangstelling en openlijke bewondering voor Mao.
De nieuwe leider van China, Deng Xiaoping, zorgde er vanaf 1976 voor dat de communistische partij de touwtjes stevig in handen hield. Politiek veranderde er dus niet veel. Economisch des te meer, vooral doordat de partij het particuliere ondernemerschap in ere herstelde. Buitenlandse bedrijven werden uitgenodigd te investeren in China en sinds 198o is er jaarlijks sprake van meer dan 10% economische groei. Terwijl China in politiek opzicht een straffe dictatuur bleef, bloeide de economie sterk op.
De Verenigde Staten en de wereld:
'Yankee go home'
De VS werden na 1945 wel de 'politieman van de wereld' genoemd. Tot in de jaren zestig werd die rol in de westerse wereld aanvaard. Denk maar aan de luchtbrug naar Berlijn (1948-1949), de oorlog in Korea (1950-1953) of de Cubacrisis (1962). Militair wilden de VS de groeiende invloed van het communisme indammen. Dat was hun belangrijkste doelstelling tussen 1945 en 1989. Van grote betekenis was ook de culturele invloed die de VS hadden. Amerikaanse films en televisieprogramma's werden over de hele wereld bekeken. Dat was goede reclame voor de Amerikaanse manier van leven. Kleding, manier van doen n de welvaart die in die films te zien waren, maakten de 'American Way of Life' populair.
In de jaren zestig en zeventig veranderde de houding tegenover de VS; maar ook de houding van de Verenigde Staten zelf veranderde. De oorlog in Vietnam, Cambodja en Laos (1958-1973) was daarvoor de belangrijkste oorzaak. In brede kring in Amerika n Europa werd niet aanvaard dat de VS daar oorlog voerden. Miljoenen zagen het oor-
logsgeweld in detail op de televisie en ze konden de Amerikaanse aanwezigheid met 500.000 soldaten niet positief uitleggen. De afloop en de nasleep van de oorlog waren kort gezegd bloederig en dramatisch. Voorstanders en tegenstanders van de oorlog zaten met een kater; met het gevoel
