beurd. Het Russische leger bleef wl nadrukkelijk aanwezig in Midden-Europa, terwijl Engeland, Canada en de VS hun troepen uit West-Europa terugtrokken. De VS deden geheimzinnig over een nieuw wapen dat ze zouden hebben: de atoombom. Het wantrouwen aan Russische kant groeide. Toen de Verenigde Staten de atoombom
tegen Japan gebruikten, was dat ook een waarschuwing voor de Sovjet-Unie. Deze waarschuwing vergrootte het wantrouwen. En daar kwamen de meningsverschillen tussen de VS en de SU over de toekomst van de wereld nog bij.

Het systeem van de Verenigde Staten
De VS hadden aan het einde van de Tweede Wereldoorlog grote plannen met de wereld. President Roosevelt hoopte meer te bereiken dan Wilson na de Eerste Wereldoorlog. De VS zouden een leidende en actieve rol moeten gaan spelen. Hoe zou die eruit zien? De VS en Engeland hadden daarover in 1941 een verklaring afgelegd in het Atlantisch Handvest. De belangrijkste punten daaruit waren het recht op zelfbeschikking voor
alle volken, internationale vrijhandel en economische samenwerking. Het betekende dat er een
einde moest komen aan koloniale overheersing. Vrijhandel en economische samenwerking zouden ervoor zorgen dat er geen belemmeringen
meer zouden zijn voor de handel. Op den duur zou de wereld n markt moeten worden. De verschillen tussen arme en rijke landen zouden dan kleiner worden. Aan de uitvoering van dit plan
wordt nog steeds gewerkt.
Om zulke idealen tot werkelijkheid te brengen, zijn maatregelen nodig. En om dit maatregelen goed uit te voeren zijn krachtige organisaties
nodig: de Verenigde Naties bijvoorbeeld. Zij was de opvolger van de Volkenbond, maar er was een verschil. De VN moest actief, desnoods door gewapend ingrijpen, de vrede kunnen bewaren of herstellen. Daarvoor werd een apart onderdeel opgericht: de Veiligheidsraad. Deze Raad bestaat uit vertegenwoordigers van vijftien landen. Vijf landen, de VS, de SU, China, Engeland en Frankrijk, werden permanent (= blijvend) lid, tien landen zouden om toerbeurt zitting nemen. De vijf permanente landen hadden het vetorecht (veto is Latijn voor: ik verbied). Zij konden dus elk besluit tegenhouden. De Veiligheidsraad doet bindende uitspraken. Ze moeten dus worden uitgevoerd. In praktijk werkten de VN en de Veiligheidsraad niet zo goed door de groeiende spanningen tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. De VS kreeg steeds steun van Engeland, Frankrijk en China. Geen wonder dat de SU veel van zijn vetorecht gebruik maakte en dat de VS steeds meer zaken ging regelen buiten de VN om.
In 1944 werd in Bretton Woods door de VS een plan voor economische samenwerking gepresenteerd. Daar werd het Internationale Monetaire Fonds (IMF) opgericht. Door middel van economische sturing moest het IMF zorgen voor stabiele wisselkoersen. De munten van de aangesloten landen moesten een vaste waarde krijgen. Dat zou zorgen voor economische rust en dat was weer goed voor de economische ontwikkeling. Ook hier zit het idee achter dat de wereld economisch meer een eenheid moest worden. De Amerikaanse regering deed er dus alles aan om de zaken internationaal goed te regelen Daar waren niet alle Amerikanen het mee eens. Voorstanders van de ideen van Bretton Woods en de VN werden regelmatig uitgemaakt voor communisten en handlangers van het Kremlin. Maar daar dacht men in het Kremlin weer anders over.
Het systeem van de Sovjet-Unie
De Sovjet-Unie had een totaal andere kijk op de wereld dan de Verenigde Staten. Het land zat in een andere situatie dan de VS en het had andere uitgangspunten. Er was een overwinning behaald op Duitsland, maar het was geen triomf. De SU was het zwaarst getroffen land in Europa. Meer dan tien miljoen doden en een volkomen verwoesting waren een hoge prijs. Daar stond tegenover dat de SU er gebieden bij kreeg: een stuk van Polen, de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen. Daarnaast kwam Oost-Europa onder de invloedssfeer van de SU.
Hoe zag de Sovjet-Unie na 1945 de toekomst van Europa en de wereld? Daar was Stalin niet zo openhartig over als Roosevelt of Truman. Rekende hij net als na de Eerste Wereldoorlog op een communistische revolutie? Die kans was klein, want bondgenoot en tegenstander Amerika was sterker dan ooit uit de oorlog te voorschijn
gekomen. De Sovjet-Unie had ook geen klinkend
plan voor de naoorlogse wereld op tafel gelegd. Stalin rekende er wel min of meer op dat de landen in de Oosteuropese invloedssfeer voor een communistische regeringsvorm zouden kiezen. Hij rekende ook op een flinke sympathie voor het communisme in de Westeuropese landen. Uiteindelijk had de SU zware offers gebracht voor de overwinning op Duitsland, de SU had Oost-Europa bevrijd. En de communisten in West-Europa hadden een vooraanstaande rol gespeeld in het verzet. Die hadden dus een zeker moreel gezag. Het moet hem zijn tegengevallen dat de Oosteuropese landen een keus voor het communisme niet vanzelfsprekend vonden. Daardoor moest Stalin door middel van staatsgrepen communistische regeringen in het zadel helpen. Dat was slecht voor zijn imago - en dat van de communis-
ten - in West-Europa. Terwijl de VS de rol speel den van stralende weldoener, werd Stalin de boze oom die in de Oosteuropese landen de prille democratie de nek omdraaide. Dat deerde hem weinig. Ook in de VN voelde hij er niets voor om mee te werken aan een wereld naar Amerikaans model. Met de 'njets' in de Veiligheidsraad maakte hij duidelijk dat hij er geen zin in had, dat hij zich de regels van het spel heel anders voorstelde. Stalin verstevigde zijn greep op Oost-Europa en spoedig stonden de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie tegenover elkaar.
