Over oorzaken en gevolgen
Waarom de Centralen en de Geallieerden elkaar in 1914 in de haren vlogen, is moeilijk uit te leggen. Er waren spanningen en meningsverschillen tussen de Europese landen, maar die bestonden altijd al. Of die spanningen een voldoende verklaring zijn, weten we niet zeker. Toch willen we in de geschiedenis oorzaken en gevolgen kunnen aanwijzen. Dat is het doel van een geschiedenisles, zou je zelfs kunnen zeggen.
Het was zeker niet zo dat er aan het begin van de 20e eeuw een oorlogszuchtige stemming leefde in Europa. Natuurlijk wilde Frankrijk graag het gebied Elzas-Lotharingen terughebben. Veel Fransen wilden revanche voor de verloren oorlog van 1870. Maar of ze er een oorlog voor over hadden? Duitsland wilde misschien wel meer kolonin, maar of het juist daarom een vloot bouwde? Duitsland steunde de riskante politiek van Oostenrijk-Hongarije op de Balkan. Maar zou het daarom een oorlog met Rusland aangaan? Dit soort vragen durft geen historicus met een krachtig 'ja' te beantwoorden. In Europa was sprake van grote twijfel en onzekerheid. Landen die bondgenoten waren, vertrouwden elkaar niet. En landen die geen bondgenoten waren, zochten stiekem contact. Bondgenoten en tegenstanders verrasten elkaar voortdurend met kleine plaagstootjes over kolonin, over invloedssferen, over handelsvoordelen, over conflicten op de Balkan. De kans op een echte oorlog werd niet zo groot geacht. Juist omdat de bondgenootschappen niet zo stevig waren en ook omdat de vijandschap niet zo diep stak.
De kroonprins
Op 28 juni 1914 ging de kroonprins van Oostenrijk-Hongarije, Franz Ferdinand, op bezoek naar Serajewo in Bosni-Herzegowina. Dit land hoorde vanaf 1908 bij Oostenrijk-Hongarije. Maar er woonden in Bosni-Herzegowina veel Servirs die liever bij het buurland Servi wilden horen. Tijdens dat bezoek werden Franz Ferdinand en zijn vrouw doodgeschoten door een Bosnische Servir, Gavrilo Prinzip. Dat was natuurlijk een ernstige gebeurtenis. Prinzip werd volgens de Oostenrijkers gesteund vanuit Servi en de Oostenrijkers eisten dan ook dat zij in Servi zijn handlangers zouden mogen opsporen. De Servische regering weigerde dit en riep steun in van Rusland. Toen lag er dus een conflict tussen twee grote mogendheden, Oostenrijk-Hongarije en Rusland. Dit was geen plaagstootje meer, maar een ernstige zaak. Hierdoor moesten ook de sterke landen in Europa partij kiezen. Duitsland steunde Oostenrijk-Hongarije en Frankrijk koos voor Rusland. Duitsland viel vervolgens, via het neutrale Belgi, Frankrijk binnen. Voor Engeland was toen de maat vol. Het verklaarde Duitsland de oorlog.
De Eerste Wereldoorlog
Als je de kaart van Europa bekijkt. dan zie je dat de Centralen op twee fronten moesten vechten: in het oosten tegen Rusland en in het westen tegen Engeland en Frankrijk. De Duitse generaals hadden al rekening gehouden niet zo'n tweefronten-oorlog. De hoogste Duitse generaal, Von Schlieffen ging ervan uit dat hij in een snelle oorlog, een Blitzkrieg, Frankrijk zou verslaan. Dat was in 1871 gelukt, dus waarom zou dat succes niet herhaald kunnen worden? Von Schlieffen gokte er op dat Engeland neutraal zou blijven. Frankrijk en Engeland waren wel bondgenoten, maar vooral op papier, dacht hij. Zes weken moest genoeg zijn, volgens zijn plannen. Daarna had Duitsland de handen vrij om Rusland aan te pakken. Frankrijk werd niet aangevallen aan de sterke oostgrens, maar in het zwakke noorden. Het Duitse leger rukte in augustus 1914 op door Belgi, maar werd
