WAAROM BESTUDEREN WE DE EERSTE WERELDOORLOG?
Is de 20e eeuw in 1901 begonnen? Rekenkundig wel, maar historici letten niet zo op dat soort jaartallen. Ze letten eerder op gebeurtenissen die een stempel drukken op een bepaald tijdvak. Zo'n gebeurtenis is de Eerste Wereldoorlog geweest. Deze oorlog kan militair met geen enkele voorgaande oorlog vergeleken worden. Denk daarbij aan de technische ontwikkelingen die nieuwe wapens leverde zoals mitrailleurs, vliegtuigen, onderzeeboten, gifgas. Maar ook aan de reusachtige aantallen slachtoffers, aan de miljoenen soldaten en aan de honderdduizenden burgers die gedood of gewond werden. Dat liegt er niet om, maar de uitwerking van de Eerste Wereldoorlog was nog veel ingrijpender. Geen enkele oorlog, zelfs die van Napoleon niet, was zo sterk in de samenleving doorgedrongen. Ver verwijderd gerommel aan het front, schaarse berichten uit verre windstreken, dat was wat de burgers te horen kregen van de Krimoorlog of de Frans-Duitse oorlog. De Eerste Wereldoorlog diende zich niet zo bescheiden aan. De miljoenen doodsberichten kwamen pijnlijk snel en nauwkeurig in alle straten, dorpen en stadswijken. Geen buurt werd overgeslagen en iedere Europeaan had wel een broer, een zoon, een kennis of een verloofde die onherstelbaar verminkt van het front terugkeerde. Vier jaar vechten zonder onderbreking, zonder gevechtspauzes, dat was wel wat anders dan oorlogen die in een paar veldslagen werden uitgevochten. Vier jaar vechten zonder dat een politicus of generaal de doorslaggevende stoot kon geven. Het was een oorlog die radicaal afrekende met alle dromen en verwachtingen van de nieuwe eeuw; het was een oorlog zonder winnaars. En het was een oorlog waarbij alle Europeanen op de een of andere manier betrokken waren. Het was een individuele ervaring.
De grote kater volgde toen het geschut zweeg. Geen enkel land had zijn doelen bereikt en de gevolgen van de oorlog waren bedreigend en onheilspellend. De Russische revolutie bijvoorbeeld, de opkomst van het fascisme, het streven van kolonin naar zelfstandigheid, de oplaaiende conflicten in het Midden-Oosten. De Eerste Wereldoorlog en de vrede van Versailles, die in 1919 werd gesloten, vormen samen de sleutel tot de geschiedenis van de 20e eeuw. Historici laten die eeuw dan ook tussen 1914 en 1919 beginnen.
