In de rest van Itali kreeg Oostenrijk veel invloed. Maar het tekenen van een nieuwe kaart van Europa was niet genoeg. Er moesten ook afspraken gemaakt worden om de vrede te handhaven. Dat was minder eenvoudig. De Engelsen interesseerden zich eigenlijk niet zo voor war er op het vasteland gebeurde. Zolang Frankrijk zich rustig hield, vonden zij het best. De vorsten van Pruisen. Rusland en Oostenrijk maakten echter een verregaande afspraak: ze zouden niet toestaan dat her volk nog invloed kreeg op het bestuur. Een vorst moest zip volk besturen zoals een vader zijn gezin: liefdevol, maar met straffe hand. In Frankrijk zou opnieuw een Bourbon. de familie van Lodewijk XVI, op de troon komen. Dit streven naar herstel van de oude orde in Europa noemen we de Restauratie.
Oranje en de patriotten
In de ik eeuw waren de gouden jaren van de Republiek duidelijk voorbij. Op politiek en economisch gebied kon zij zich niet langer meten mei machtige buren als Engeland, Frankrijk en Pruisen. Terwijl er in 1750 veertig miljoen Europeanen meer waren dan honderd jaar daarvoor, nam de handel van de Republiek niet toe, En omdat de techniek en de manier van zaken doen zich wl verder ontwikkelden, kon men het werk met minder mensen af. Er kwamen dus meer mensen vaker en langer zonder werk te zitten.
De 18e eeuw begon voor de Republiek met een stadhouderloos tijdperk (1702-1747). In deze periode namen de sociale spanningen toe. In de steden werd de armoede van steeds grotere groepen mensen zichtbaar. In diezelfde steden zaten vele schatrijke families al eeuwen op de fluwelen regeerkussens. De burgerij begon zich steeds meer te ergeren aan hun inhaligheid en schraapzucht. De roep om een stadhouder groeide.
Omdat de Republiek geen belangrijke rol speelde in de grote oorlogen van de 18e eeuw, hadden de regenten het niet nodig gevonden veel geld uit te geven voor leger of vloot. Toen in 1747 opeens een Franse invasie dreigde, kregen zij daar de schuld van. In alle gewesten werd Willem IV tot stadhouder uitgeroepen.
vooral de burgerij en het volk verwachtten veel
van deze Oranje. Hij kreeg meer macht dan de
stadhouders uit de 17e eeuw; het stadhouder-
schap werd bijvoorbeeld erfelijk gemaakt. Maar
Willem IV en zijn zoon Willem V waren niet
krachtig genoeg om die macht te gebruiken. Ze
lieten de regenten op de oude voet doorgaan.
De patriotten
Onder de burgerij kregen de patriotten (=vaderlandslievenden) veel aanhang. De patriotten vonden dat zowel de regentenkliek als de stadhouder alleen oog hadden voor hun eigen belangen - en niet voor de belangen van het vaderland. Daarom zouden de burgers meer invloed op het bestuur van het land moeten krijgen. Met het zelfbestuur van de gewesten moest het maar eens afgelopen zijn: dat stond een sterke, welvarende nationale staat alleen maar in de weg.
In 1784 leed de Republiek een pijnlijke nederlaag in de zeeoorlog tegen Engeland. Dat was koren op
de molen van de patriotten: de regenten en stadhouder hadden het landsbelang verwaarloosd, dat kon iedereen nu toch wel zien? Overal in de Republiek werden 'vrijkorpsen' opgericht, kleine legertjes die het stadsbestuur onder druk moesten zetter, Willem V werd zelfs gedwongen om uit Den Haag te vluchten. Toen zijn echtgenote, Wilhelmina van Pruisen, naar Den Haag wilde terugkeren werd zij bij Goejanverwellesluis, aan de grens van het gewest Holland, door de patriotten aangehouden en teruggestuurd. Zij vroeg haar broer, de koning van Pruisen. een einde aan deze poppenkast te maken. In 1787 herstelde hij met 20.000 soldaten de rust in de Republiek. Duizenden patriotten weken uit naar Frankrijk.
